مثلث تابستانی ,آسمان شب را با میلی ترک گفته و چهارگوشه اسب بالدار بر فراز جنوب غربی آسمان جا خوش کرده است و آسمان شب های تابستان و صورت های آشنایش جای خود را به آسمان رنگارنگ پاییزی و صورت های فلکی باشکوه این فصل داده است.

ساعاتی بعدازغروب آفتاب و باتاریکتر شدن آسمان ,گردهمایی صورفلکی ذات الکرسی پرساووش و آندرومدا درپهنه گنبددوار آغازمی شود.نمی دانم درگوش هم چه نجوا می کنند!!

در اوایل شب و کمی پایینتر ازآن ها ,لکه ای مات دیده می شود که از تعدادی ستاره به نام خوشه پروین یا همان هفت خواهران(pleiades) تشکیل یافته است. این خوشه را با اندکی دقت و صبر,می توان با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. البته در دوربین های دوچشمی به راحتی قابل تشخیص است.

هر چند صورت فلکی ذات الکرسی به آسمان تابستان تعلق بیشتری دارد ,اما درآسمان شفاف شبهای پاییزی بهتر و راحت تر میتوان آن را رویت کرد. این صورت فلکی شامل پنج ستاره است که در پهنه آسمان به شکل دبلیو درکنار هم قرار گرفته اند.

پرساووش , قهرمان ماندگارترین افسانه یونانی است. بعد از کشتن و جدا کردن سر مدوسا (هیولای خوفناک بالدار) دربازگشت آندرومدا را ازچنگال هیولای دریاها نجات داد و او را به عنوان عروس از آن خود نمود.

ستاره راس الغول (بتای پرساووش) ,مهمترین ستاره این صورت است. یک دوگانه گرفتی شامل دو ستاره بسیار نزدیک به هم است که با هیچ تلسکوپی قابل تفکیک نیستند و ستاره شناسان با تجزیه و تحلیل نورهای دریافتی آن پی به دوتایی بودنش بردند.این ستاره همان سر مدوسا است و این نام (ALGOL)واقعا برازنده آن است که همچون چشم یک شرور براق و درخشان است!!

تصویر مربوط به این سه صورت فلکی را اینجا ببینید!

زحل(کیوان) ششمین سیاره منظومه شمسی ودومین سیاره بزرگ بعدازمشتری میباشد.

کیوان همچون مشتری یک غول گازی فاقدسطح صخره ای میباشد.دمای زحل دربالای ابرهای گازی آن به١٨۵-درجه سانتیگرادمیرسد.کیوان تنهاسیاره حاضردرمنظومه ما است که چگالی کمترازآب داردومیتوانددرآب شناورباشد!!!

زحل ,مشتری ,اورانوس ونپتون دارای سیستم حلقه ای هستندوبه دلیل شباهتهایی که به هم دارندسیارات مشتری مانندنامیده میشوند.

تعدادحلقه های زحل بیشترازسایرسیارات حلقه داراست.زحل دارای٧حلقه اصلی میباشد.این حلقه هاازسنگ ,یخ وگردوغبارتشکیل شده اندکه دراندازه های بسیارکوچک یابزرگ میباشند.این حلقه هاباراول درسال١۶١٠توسط گالیله کشف شد.(درپست بعدی باحلقه های زحل بیشترآشناخواهیدشد.)

انیمیشن حلقه های زحل رادراین سایت ویاازطریق این سایت ببینید.

اتمسفرزحل شامل٩٧%هیدروژن ,کمتراز٣%هلیم واندکی گازمتان وآمونیاک میباشدکه دردمای١۶٨-درجه سانتیگراد آمونیاک به صورت کریستالهای یخی درآمده است.

1,429,400,000km فاصله ازخورشید/یک سال معادل٢٩.۴٢سال زمینی

120,536km  قطرزحل/یک روز معادل١٠.۶٧ساعت زمینی

اقمارزحل

زحل بیش از60 قمرشناخته شده دارد.کریستین هویگنس, درسال1665 اولین قمرزحل یعنی تیتان راکشف کرد.تیتان ,دومین قمربزرگ منظومه بعداز گانیمد(قمرسیاره مشتری) میباشد.تیتان وتریتون(ازاقمارسیاره نپتون)تنهاقمرهای دارای اتمسفر هستند.جو ضخیم تیتان ازمتان وآمونیاک تشکیل شده است.تیتان حتی ازسیاره عطاردهم بزرگترمیباشد.

برخی ازاقمارزحل:رئا ,میماس, پان, اطلس ,دیون ,تتیس و...میباشد.

درتصویرعبورتیتان ازمقابل زحل رامیبینید.

زحل درمیان اقوام باستان

برطبق اسنادبه دست آمده ,گویا آشوریان ساکن درنینوا ازاولین اقوامی بودندکه جابه جایی این جرم درخشان درآسمان رابه دقت ثبت میکردند.

یونانیان نیز زحل رابه افتخارخدای کشاورزی کرونوس نامیده بودند.

رومیهاکه بیشترتمدن خودراازیونانیان اقتباس کرده بودندنام این سیاره رابه ساترنوس تغییردادندکه ریشه نام انگلیسی این سیاره است.ساترنوس نیزخدای کشاورزی رومی هابود.که درماه دسامبربه افتخارساترنوس جشن ٧روزه برپامیکردند.این جشن بعدهابه مردمی ترین جشن روم باستان تبدیل شد.

منابع:infoplease / wikipedia / زحل/ دانشنامه رشد/مجله نجوم182/نرم افزاراستاری نایت

انسان ازلحظه ای که پابرزمين گذاشت به آسمان مينگريست.ستاره های درخشان راميديدوميپرستيد.

مردمان باستان ازديربازباآسمان,حرکت ستارگان,تغييرفصول وتقويم آشنابودندوميدانستندکه آسمان گنبدی شکل است.باتخيل قوی که داشتندتوانستندتصاويرآسمانی رابيافرنند.بيشتراين اشکال به صورت خدايان وحيوانات اساطيری بود.بعدهااين تصاويرصورفلکی ناميده شدکه مجموعه ای ازستارگان دوريانزديک به هم ميباشد.

برخی ازاين صورفلکی بانامهای خودشان مطابقت دارندوبرخی هم نه.‏دربين تمدنهای باستانی اولين فرهنگهايی که شروع به طبقه بندی آسمان برای نامگذاری نمودندعبارتنداز:
بابلی ها, هندی ها, يونانی ها, رومی ها, چينی ها و بومی های قاره آمريکا.

انسانهای ساکن درنيمکره شمالی قادربودندکه فقط ستارگان قابل ديددراين نيمکره راشناسايی وطبقه بندي نمايند.‏

زيراستارگان عرضهای جنوبی وپايينتر,ازآن نقاط قابل رويت نبودند.درقرن دوم ميلادی,بطلميوس,ستاره شناس يونانی – مصری توانست بيش ‏از 1000 ستاره رادرقالب 48 صورت فلکی درکتاب مجستی فهرست نمايد.

اين صورتهای فلکی که يادمان دوران عتيق است,به نام صورتهای فلکی باستانی ناميده می شوند.‏

ازقرن 16 که اروپاييهابه کشف مناطق جنوبی کره زمين پرداختند,فهرست ستارگان نيمکره جنوبی برای دنيای غرب شناخته شد.

دراوايل قرن 17, يوهان باير برروی 12 صورت فلکی آسمان نيمکره جنوبی نام نهاد.‏ضمن اين که هموطن معاصراويعني ياکوب بارچ سه صورت فلکی ديگررانامگذاری کرد.‏

درسال 1687 يوهانس هوليوس توانست هفت اسم به مجموعه اضافه کند؛ ونيکلالويی دولاکايپس دريک مسافرت به مناطق جنوبی آفريقا 14 صورت فلکی ديگررانامگذاری نمود.‏ ودربين سالهای 1750 و 1754 تعداد 10.000 ستاره فهرست شدند.‏ ‏اين صورفلکی جديدرابه نام«صورفلکی نوين»می نامند.

معمولانامگذاری صورتهای فلکی باستانی براساس«شکل»آنهاست.‏صورتهای فلکی جبار و اسدظاهرا به شکلی است که آنها را ناميده اند.‏نامگذاری صورفلکی داراي نظم است.‏

صورفلکی کهن به سه دسته تقسيم ميشوند:‏

1 - حيوان‌ها و چيزهايی که با آب درارتباط اند.

2 - انسان‌ها و حيواناتی که درروي زمين‌اند.

3 - مخلوقات افسانه‌ای که به هوا پرمي‌کشند.

شگفت آنکه هريک از اين دسته‌ها در بخشی از آسمان جمعند. پرندگان وموجودات هوايی درنزديکی قطب شمال دايرة‌البروج هستند,صور زمينی همچون کمربندی دورآنهاراگرفته‌اند.موجودات آبزی هم درجنوب وزيراستوای سماوی جادارند.‏

قبل ازسال 1930 هرکسی، هرقسمتی ازآسمان رابه طوردلخواه ميتوانست به هراسمی بنامد و درنتيجه هيچ گونه مرزتعريف شده ای دراطراف صور فلکی وجودنداشت.

لذابرای رفع شبهه و ايجاديگانگی،"اتحاديه بين المللی ستاره شناسی"درسال1930 تصميم گرفت که نامهای خاصی(به زبان لاتين)به همراه مرزی مشخص براي کليه صورفلکی انتخاب کند.‏ اين همان حدودواسمهايی است که امروزه درسطح جهانی پذيرفته شده است.

درحال حاضرتعدادصورفلکی به 88 عددرسيده است که دارای شکلهای متفاوت
وابعادگوناگونی هستندکه درکنارهم چيده شده اند.‏

 منابع:نجوم پایه/سپهرنیلگون/

* صورت های فلکی در گذشته بر اساس تصورات مردم نام گذاری شده اند.

( صورت فلکی دب اکبر در کتاب صورالکواکب)

* گاهی این تصورات به واقعیت شبیه بوده اند.

( صورت فلکی جبار با استفاده از نرم افزار CyberSky 4.0)