اثر شب و روز در شکل حلقه های مشتری

بررسی مشاهدات انجام شده توسط فضاپیمای گالیله نشان میدهد سایه سیاره مشتری شکل ساختمانی وزاویه قرار گیری حلقه های مشتری را تعیین می کند.حلقه های مشتری ضعیف بوده واز لحاظ پایداری وظاهر٬قابل مقایسه با حلقه معروف زحل نمی باشند.
حلقه های مشتری در سال 1979 توسط فضاپیمای وییجر متعلق به ناسا کشف شدند.این حلقه ها ازجنس ذرات ریز غبار بوده وبدنبال برخوردهای بین قمرهای مشتری وشهاب سنگها بوجود آمده اند.اندازه این ذرات بسیار کوچک است بطوریکه اندازه هزاران عدد از آنها در کنارهم در حدود یک میلیمتر خواهد بود(چیزی در حد اندازه ذرات در دود سیگار )این فضاپیما قادر بود اندازه آنها را بطورمستقیم بسنجد.
دانشمندان با بررسی حلقه مشتری در نزدیکی یکی از قمرهای مشتری بانام Thebe به این نتایج رسیدند.داگلاس هامیلتون از دانشگاه مریلند می گوید: ما دریافتیم که سایه مشتری نقش مهمی در شکل گیری حلقه ها بازی می کند.
در سمت روز سیاره (سمتی که در جهت خورشید است)نورخورشید به ذرات بار الکتریکی مثبت می دهد در حالیکه ذرات در قسمت تاریک سیاره دارای بار منفی هستند.عکس العمل ذرات با بار متفاوت در برابر میدان مغناطیسی سیاره متفاوت است واین منجر به تغییر حرکت ذرات می شود و اگر سایر شرایط مناسب باشند این تغییرات می توانند در زاویه و کشیدگی مداری هم رخ بدهند.
برای مثال بعضی از ذرات به مدارهایی که حتی میتواند با استوای سیاره 20 درجه زاویه داشته باشد هدایت می شوند این نکته دانشمندان را متعجب کرده است چراکه حلقه های قابل مشاهده سیاره تنها یک درجه با استوای سیاره زاویه دارند.
هامیلتون اضافه می کند این ذرات بدنبال برخورد با پلاسمایی که در حال چرخش دور سیاره است باردار می شوند.نور خورشید مانند یک کلید نوری عمل می کند ٬ نورابتداموجب جدایی الکترونها از سطح ذرات تشکیل دهنده حلقه می شود ولی زمانی که ذرات در قسمت شب قرار می گیرندالکترونها دوباره به سطح ذرات بر می گردند.
این اطلاعات بوسیله فضاپیمای گالیله که بمدت 7 سال بدور سیاره مشتری چرخید بدست آمده است.این فضاپیما در سال 2003 با عملیات شیرجه کنترل شده بدرون جو سیاره نفوذ کرد.حسگرهای بسیار حساس این فضاپیما طی سالهای 2002 و2003 هزاران برخورد با ذرات تشکیل دهنده حلقه ها را ثبت کردند.
دانشمندان بکمک مدلهای کامپیوتری توانستند به بررسی ویژگیهای حلقه های مشتری بپردازند.هرالد کروگر از انستیتو ماکس پلانک در این زمینه می گوید: اندازه گیری ها نشان از پدیده هایی داشتند که ناشناخته بودند.برای مثال ذرات غبار را می توان در مکانهایی دور از سیاره ویا مدارهایی که زاویه بیشتری نسبت به استوای مشتری داشتند یافت چیزی که توسط نظریه ها قابل تفسیر نبود.
این یافته ها بسیار مهم هستند چراکه ذرات غبار باردار دارای اهمیت زیادی در شکل گیری سیارات هستند.عقیده بر این است که سیارات از حلقه های غباری وگازی بوجود آمده اند.کروگر می گوید:حلقه های سیاره مشتری مانند آزمایشگاهی هستند که می توانیم در آن به بررسی پدیده های اخترفیزیکی مربوط به ذرات غبار بپردازیم.

به نقل از هفت آسمان

گزارش هشتمین ماراتن مسیه

برای مطالعه این مطلب به ادامه مطلب مراجعه کنید.

ادامه نوشته

مسیه چیست؟

کاربر عزیزی اینگونه برایم نوشته بودند:

 "متاسفانه در هیچ کدام از وبلاگهای نجومی از اطلاعات پایه ای خبری نیست .بطور مثال در هیچ جا تعریف مشخصی از مسیه ندیدم .امید دارم مطالب شما زیر بنایی باشد."

این هم مطلبی در باره مسیه

این مطلب را در ادامه مطلب بخوانید.

ادامه نوشته

دب اکبر و دب اصغر

 

 

ستارگان دب اکبر

 

هفت ستارۀ پرنور، نقش دب اکبر (آب گردان) را پدید می آورند. چهار ستاره که "کاسه" را تشکیل میدهند با نامهای دبه، مراق، فخذ، مغرز معروفند که همگی اسامی عربی هستند: دبه به معنای "خرس" است و مراق به معنای "گرده" ، فخذ و مغرز به ترتیب "ران" و "بن دم" خرس هستند.

ستارگانی که "دستۀ" آب گردان را تشکیل میدهند به نامهای قائد، عناق و جون موسومند که بازهم نامهایی عربی به معنای "جلودار" و "بزغاله" هستند و معنای دقیق جون هنوز مورد اختلاف است.

در نزدیکی عناق ستارۀ کوچک سها قرار دارد. اعراب این دو ستاره را "اسب و سوار" می نامیدند و از ستارۀ سها برای آزمون دید خوب استفاده میکردند.

 

 

افسانه

 

یکی از نخستین نامهایی که به این صورت فلکی داده شد "خرس بزرگ" بود و نامهای عربی به معنای ران، گرده و غیره قسمتهای مختلف بدن خرس را بیان میکنند.

دلیل این نامگذاری روشن نیست، زیرا که ناظر به دشواری میتواند طرح بدن خرس یا حیوان دیگری را در این صورت تصویر کند.

بنابر افسانه ای کهن، خرس نشان دهندۀ کالیستو، دختر شاه آرکادیا و معشوقۀ ژوپیر بود و ژوپیر برای حفاظت از او، او را به صورت خرسی درآورد و بر آسمانها نهاد.

بنابر افسانه ای دیگر، روح بزرگ، خرس بزرگ را با قصد و عمد برآسمان نهاد تا "گاهشمار" خرسهای زمینی باشد. در نیم سالی که خرس بزرگ بر ارتفاعی کم جای دارد، همۀ خرسهای زمینی در غارهای خود می مانند و خود را گرم نگه میدارند. وقتی که خرس بزرگ در آسمان اوج میگیرد، خرسها نیز غارهایشان ترک میکنند زیرا تابستان آغاز میشود.

 

 

  

 

 

 

 

دب اصغر

 

معروفترین و پرنورترین ستارۀ این صورت فلکی، جدی است. تشخیص آن بسیار ساده است. نقطۀ شروع دو ستارۀ دبه و مراق در کاسۀ دب اکبر است که به قراولان معروفند. امتداد خط و اصل این دو ستاره از جدی میگذرد که آن را با نامهای ستارۀ قطبی و آلفا – دب اصغر نیز میشناسند. فاصلۀ زاویه ای دبه تا جدی شش برابر فاصلۀ میان دو قراول است.

 

بعد از جدی، پرنورترین ستارۀ آن انور فرقدان یا (بتا) – دب اصغر است که قدر ظاهری آن 2/2 میباشد. این یکی از 57 ستاره ای است که به عنوان مرجع مورد استفادل دریانوردان (و هوانوردان) است. پنج ستارۀ دیگر دب اصغر جلوۀ کمتری دارند و چهار تای آنها از قدر 4 هم کم سو ترند. وسعت این صورفلکی در حدود چهار برابر فاصلۀ میان قراولان است.

 

 

افسانه

 

دب اصغر به نامهای بنات النعش صغری یا هفتو رنگ کهین نیز مشهور است. وجه تسمیۀ آن نیز مانند دب اکبر کاملا نا مناسب است. بنابر افسانۀ جالبی از بومیان آمریکا دربارۀ دب اصغر، گروهی شکارچی بومی راه خود را در جنگل گم کده بودند. با اجابت دعاهایشان، دختر کوچکی پدیدار شد تا به سلامت آنها را به خانه هایشان راهنمایی کند. او روح جدی بود و شکارچیان پس ز مرگ در آسمان جای گرفتند تا برای همیشه نزدیک جدی باشند.

 

شناسنامه ماه

فاصله ماه در حالت حضیض ( پروجی) : ۳۵۶۴۱۰ کیلو متر

فاصله ماه و زمین در حالت اوج (آپوجی) : ۴۰۶۴۷۹ کیلو متر

قطر استوایی : ۳.۴۷۶ کیلو متر

فشردگی قطبین : ۰.۰۰۲

جرم : ۱۰۲۲ * ۳۴۸۳/۷  کیلو گرم

حجم نسبت به زمین : ۰.۰۲

ثقل سطحی در مقایسه با زمین : ۰.۱۶۵

سرعت گریز : ۲.۳۷ کلومتر بر ثا نیه

تمایل محور نسبت به مدار : ۱.۵۳ درجه

مدت گردش کامل به دور زمین (ماه نجومی) : ۲۷.۳۲۱۶۶  روز

میزان حرکت در آسمان (از دید زمین) : ۱۳ درجه شرق

 

تیکو براهه !

 

در سال 1546 میلادی در کشور دانمارک پسری به دنیا آمد که نامش را تیکو گذاشتندو کشفیات بعدی او تحولی عظیم در علم نجوم پدید آورد. تیکو براهه ( 1601 – 1546 ) از ودکی به اخترشناسی علاقۀ فراوان داشت و لذا در نوجوانی برای تحصیل به آلمان رفت و به مطالعه در این رشته پرداخت. وی پس از مراجعت به وطن، در سال 1572 نواختری را در صورت فلکی ذات الکرسی کشف کرد. چندی بعد فردریک دوم، پادشاه دانمارک و نروژ، جزیرۀ کوچک «ون»، در کنار ساحل جنوب غربی سوئد را برای تاسیس رصدخانه به وی واگذار کرد.

پس از تاسیس رصدخانه، تیکو مدت بیست سال در انجا به تحقیق و پژوهش و رصد مشغول بود. در این مدت هر چند گاه یک بار رجال و علمای زمان از رصدخانه دیدار می کردند. پس ا زمرگ فردریک، وضع دگرگون شد و حاکمان جدید آن احترام لازم را نسبت به او نداشتند و حتی مستمری او نیز قطع شد. چندی بعد تیکو به دعوت امپراطور رودلف سوم به پراگ رفت و قرار شد رصدخانۀ دیگری برای او ساخته شود.

در این دوران اندیشه های نیکولاوس کوپرنیکوس یا کپرنیک توجه دانشمندان به ویژه تیکو براهه را به خود جلب کرده بود. کپرنیک، منجم لهستانی، در دانشگاه کراکوف علم نجوم تحصیل کرد و سپس چند سالی را در ایتالیا گذراند و مطالب گوناگونی (ازجمله طب قانون شریعت) آموخت. وی در حدود سال 1500 در رم ریاضیات و نجوم تدریس میکرد. در سال 1512 به پروس شرقی رفت و در آنجا سکنی گزید. مهمترین اثر کپرنیک که توجه دانشمندان را به سوی او جلب کرد کتاب گردش افلاک آسمانی بود که احتمالا در 1530 به پایان رسید. وی در سال 1541 هنگامیکه در بسترر مرگ بود، این کتاب را منتشر کرد. شرح منظومۀ معروف به «منظومۀ کپرنیک» در این کتاب آمده است.

این منظومه سه پایۀ اساسی داشت که عبارت است از :

1. خورشید و سیارات در فضا ثابت اند.

2. سیارات، از جمله زمین، اجسام گردی هستند که به دور خود گردش می کنند.

3. سیارات بر دوایری به دور خورشید می گردند.

هیأت یا منظومۀ کپرنیکی، نظریه ای هلیوسنتریک و یا به عبارت دیگر خورشید مرکزی بود. البته چنین فکری بی سابقه نبود. قبل از کپرنیک، دانشمندان دیگری نظیر هراکلیدس، آریستارخوس و کوزانی نظریات مشابهی را مطرح کرده بودند، اما کپرنیک پارا از ارائۀ یک نظریه فراتر نهاد و به محاسبۀ دقیق مسائل مربوط به چنین سیستمی پرداخت و در نتیجۀ عرضۀ طرح او، بیان و توجیه بسیاری از حرکات سیارات که تا آن زمان دشوار و در برخی از موارد غیر ممکن بود، میسر گردید.

کپرنیک شرح نظریۀ خود را در کتاب گردش افلاک آسمانی بیان کرد ، لیکن از ترس کلیسا آن را منتظر نکرد. در آن سالها کلیسا نظریـ «زمین مداری» را به عنوان یک اصل اساسی ترویج میکرد و هرکس با آن مخالفت میکرد سر و کارش با دادگاه های تفتیش عقاید بود. کپرنیک هم با توجه به این موضوع از ابراز عقیده خودداری کرد.

 

اطلاعیه

اگر شما هم به علم نجوم علاقه مندید و دوست دارید در این وبلاگ مطلب گذارید:

میتوانید از یوزر نیم و پسورد مهمان ( guest ) استفاده كنيد.

ورود به ميز كار مهمان

 

اسلاید

اسلایدی جالب و تا حدودی مربوط به علم نجوم

دانلود این اسلاید با حجم ۱۹۲ کیلو بایت