واژه گرفت زماني به كار ميرود كه سه جرم زمين ، ماه و خورشيد در يك راستا قرار بگيرند و يكي بر ديگري سايه افكند. گرفت تنها يك اصطلاح است و قدمتي بسيار كهن دارد. در شرق دور افسانه هايي براي اين پديده وجود داشته است كه امروز نيز بقاياي آن را در فرهنگ هاي سنتي شاهديم.

خور گرفت زماني رخ ميدهد كه ماه دقيقا بين زمين و خورشيد قرار بگيرد. اين نقطه را در اصطلاحات نجومي گره ميگويند. همه ساله دو (يا در موارد خاص حد اكثر سه) خور گرفت داريم. كه به سادگی ميتوانيد متوجه شويد چرا دو كسوف در سال اتفاق مي افتد.

اگر تا كنون به محل ظاهري ماه و خورشيد در فصول چهارگانه توجه كرده باشيد حتما دريافته ايد كه در تابستان خورشيد به اوج ارتفاع و ماه به كمينه ارتفاع ميرسد. و در زمستان ماه به بيشينه ارتفاع و خورشيد به حد اقل ارتفاع ظاهري خود دست ميابد. با اين شرايط در سير تابستان به زمستان (و بالعکس) خورشيد از ارتفاع حد اكثري خود به سمت پايين و ماه از ارتفاع كمينه خود به سمت بالا در حركت است. در اين ميان نقطه اي هست كه مدار ظاهري ماه و خورشيد بر هم منطبق ميشود. (امسال 31 تير ماه) اما تنها در نقطه اي ماه دقيقا بر روي قرص خورشيد قرار ميگيرد. آن نقطه همان گره است. امسال گره گرفت بر روي نواري از شرق چين تا غرب اقيانوس آرام شمالي حركت ميكند و پس از آن ماه از گره و خورشيد از گرفت خارج ميشود. اما اگر ماه دقيقا در گره قرار نگيرد ، كسوف جزئي خواهد بود. و اگر از لحاظ فاصله از حد معمول به زمين نزديكتر باشد خورشيدگرفتگي حلقوي رخ ميدهد. ما نيز در ايران خورشيد گرفتگي جزئي اي را شاهد خواهيم بود. اما این بدان معنا نیست که ماه در گره قرار نخواهد گرفت. دلیل این امر این است که کشور ما در نیمسایه قرار دارد. به عبارت دیگر زاویه ای که ما گرفتگی را مشاهده میکنیم مایل است و پرتو های خورشید کمتر اما به ما میرسد.

مکانیزم خورگیر را در زیر مشاهده میکنید.

 

*  امسال در ایران خورشيد با كسوف طلوع خواهد كرد.

*  بهترين نقاط رصد جنوب شرق كشور است.

*  برنامه رصدي اي بدين منظور تدارك ديده شده (به www.asiac.ir  مراجعه كنيد.)

 

-------------------------------

خورشید گرفتگی امسال

--*--*--*--*--*---*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*--*---*-*--*--

اما گرفت کاربرد دیگر هم دارد. خور گرفت و مه گرفت واژه های آشنایی هستند. در بالا خور گرفت را شرح دادم و اکنون مه گرفت یا خسوف...

با توجه به توجیه بالا ماه گرفتگی هم می بایست در همین حدود زمان رخ دهد. بله. ماه گرفتگی هم زمانی رخ میدهد که زمین دقیقا بین خورشید و ماه قرار داشته باشد. از آنجایی که ما ماه را متحرک اصلی میدانیم اینطور بیان میکنیم که زمانی مه گرفت رخ میدهد که ماه دقیقا در نقطه مقابل گره قرار گیرد. اما مشکل اختلاف زاویه مدار ماه و زمین است. میدانیم که مدار ماه با مدار زمین ۵ درجه اختلاف دارد. بنابراین باید شرایط فراهم شود تا ماه در آن نقطه قرار گیرد. امسال ما مه گیر یا همان خسوف کامل نداریم چون ماه کاملا در سایه زمین فرو نمیرود.

مکانیزم مه گیر  را در زیر میتوانید مشاهده کنید.